Oproep van Kees van Tilborg, onder andere voormalig redacteur van de canonlo, onze website over de historie van de lihamelijke opvoeding.
In 2026 gaan we een vitrine met oude voorwerpen uit het verleden van de lichamelijke opvoeding en de KVLO inrichten op het Bureau KVLO aan de Zinzendorflaan in Zeist.
We hebben beslist al het een en ander dat voor de vitrine gebruikt kan worden. Maar misschien zijn er leden die nog bijzondere voorwerpen in hun bezit hebben en er afstand van willen doen? Het gaat om voorwerpen die niet al te groot zijn.
We horen het graag en je bericht kan rechtstreeks naar mijn mailadres!
Om je een idee te geven, hieronder wat foto’s en beschrijvingen...
1. Originele schijfspheroïde, lengtespheroïde en handleiding.
De spheroïde (ruim 1 kg) werd als handgereedschap gebruikt bij de bewegingsscholing (zwaaien met de armen). De spheroïde is een vinding van Jan van As, opleidingsdocent aan de CALO. De oorspronkelijk eerste exemplaren waren bleken al snel te groot en te zwaar en daarom kwamen er ook nog veel kleinere versies van iepenhout in omloop. Deze waren vanwege het gewicht oorspronkelijk bedoeld voor meisjes.
2. Voorzittershamer van ebbenhout met een ivoren knop aan het einde van de steel. Op de hamerkop een zilveren plaatje met inscriptie: DE DAMES - LEDEN DER VER. VAN LEERAREN EN ONDERWIJZERS I/D GYMNASTIEK INNEDERLAND 1862 - 1922. De voorzittershamer is door de damesleden van de vereniging in 1922 aangeboden aan Jan Luiting, de toenmalige voorzitter van de vereniging.
3. Links boven een complete veldbalset met bats, stumps (wicketpaaltjes) en bails (dwarshoutjes). Onder het kopje ‘Een nieuw balspel’ werd veldbal in Nederland voor het eerst in 1892 genoemd in het tijdschrift Olympia. Met name in de jaren dertig en veertig van de 20e eeuw maakte veldbal onderdeel uit van het spelonderwijs in Nederland. Het spel had elementen van honkbal en cricket en was in die zin daar ook een voorbereiding op. Het spel hoorde, net als grens(slag)bal, slingerbal, rounders en kiepers, tot de zogenaamde (kleine) terreinspelen. Rechts naast de veldbasset ligt een origineel roundersbat van 45 cm.
In het midden de zogenaamde ‘Bongertmanbus’. De Haarlemse gymnastiekleraar Jacobus Bongertman (1879-1965) ontwikkelde ± 1910 een zwemlesmethode waarbij een langwerpige waterdichte tinnen bus als drijfmiddel werd gebruikt. De cilindervormige bus had een luchtinhoud van ± 10 liter. De bus kon met een leren riem op de rug van de leerling worden bevestigd en een tweede bus kon (bij het oefenen van de beenslag) met beide handen vast worden gehouden. Van de ‘Bus van Bongertman’ werd tot midden 20e eeuw veel gebruik gemaakt.
Rechts in het midden een een leren slingerbal (± 21 cm) met een lange lus. Het spel slingerbal is eind 19e eeuw in Duitsland (Schleuderball of Treibball) ontstaan en werd gespeeld door twee teams van acht spelers op een veld van 100 x 15 meter. Het spel lijkt enigszins op grenswerpbal. Voor de spelregels van slingerbal zie:
Op de voorgrond een schermset (foedraal, vest, handschoen, floret en sabel) uit ± 1930. In 1863 ontstond de wettelijke basis (examens middelbaar onderwijs in de lichamelijke opvoeding) voor de opleiding tot leraar lichamelijke oefening. De ALO’s hebben hun bestaan aan deze wet te danken maar het waren lange tijd vooral (oud-)militairen, waaronder maîtres d’Escrime, die de opleidingen verzorgden.
De wijze van examineren en de inhoud van het examenprogramma werd een jaar later (1864) bij Koninklijk Besluit (KB) vastgesteld. Schermen werd hierin uitdrukkelijk genoemd, en zou bijna een eeuw onderdeel zijn van het examen- en opleidingsprogramma. Pas in 1958 namelijk, twee jaar na het KB over de inrichting van het reglement voor de examens middelbare akte, verdween schermen als verplicht vak en kreeg het een plaats bij de zogenaamde ‘keuzevakken’.
