​Waarom werken aan beleid?

Voordat er daadwerkelijk stappen worden gezet richting een schooldag met meer beweging, is het essentieel dat er draagvlak is binnen de hele schoolgemeenschap. Daarom is het advies om te starten met het betrekken van schoolleiding, leerkrachten, ouders, leerlingen en externe partners. Samen vormen zij de basis voor een duurzame verandering. Zo ontstaat er een breder draagvlak, meer eigenaarschap en een betere kans op blijvend effect.

Een goed beweegbeleid is als een routekaart. Het zorgt ervoor dat je weet waar je naartoe wilt, hoe je daar komt, met wie, en waarom het belangrijk is. Pas dan hebben concrete acties ook echt impact.

Beleid als basis voor verandering

Om tot een structurele borging van meer bewegen in de school te komen, zijn er verschillende stappen nodig. Zodra er draagvlak en een duidelijke koers zijn, is het tijd om deze om te zetten in gerichte acties. Vanuit deze basis kan worden gewerkt aan een stapsgewijze invoering van een beweegrijke of dynamische schooldag, afgestemd op de behoeften van leerlingen en het team.

Hierbij vormt het Model van Knoster een waardevol hulpmiddel. Dit model benoemt vijf voorwaarden voor succesvolle verandering: visie, consensus, vaardigheden, middelen en een plan van aanpak. Door deze elementen integraal mee te nemen, wordt gewerkt aan een gedragen en structurele verandering. Ontbreekt één van deze elementen, dan ontstaan obstakels zoals verwarring, weerstand of frustratie.

1. Ontwikkel een heldere visie en beleid: In de visie van de school leg je vast waarom je een beweegrijke school wilt worden en hoe dit aansluit bij de visie van de school. Organiseer inspiratiesessies met het schoolteam om samen een gedeelde visie en duidelijke doelen te formuleren. Deze visie wordt opgenomen in het schoolbeleid, zodat ‘meer bewegen’ structureel wordt verankerd. Vertaal de visie naar beleid met een jaar- of meerjarenplan waarin doelen, acties en verantwoordelijkheden worden vastgelegd.
   
2. Creëer draagvlak: Het is belangrijk om de belangen van de verschillende betrokkenen binnen de school (docenten, directie, leerlingen, ondersteunend personeel)  en ook daarbuiten (ouders, externe partners) goed scherp te krijgen om te bepalen hoe groot de stap is naar een beweegrijke schooldag. In teamvergaderingen en ouderavonden bespreken van het belang van bewegen en de impact op leerlingen. Het delen van relevante feiten en praktijkvoorbeelden en nodig ouders en collega’s uit om actief mee te denken.
• Urgentie aantonen met data: Met concrete cijfers over bewegingsarmoede, gezondheidsproblemen en de relatie tussen bewegen en leren, onderbouwen we waarom verandering noodzakelijk is.
• Breng de huidige (strategische)beleidsdoelen van het bestuur in kaart en identificeer raakvlakken met thema’s als welbevinden, (mentale) gezondheid en bewegen. Sluit onder andere aan bij bestaande speerpunten zoals onderwijskwaliteit, inclusie en duurzaam beleid. Vaak staan deze thema’s al in het beleid en zijn er haakjes te maken aan de praktijk. Hierdoor kunnen onderwijsgelden ingezet worden ten behoeve van​​ het ontwikkelen van meer bewegen gedurende de schooldag. 
  
• Voorbeelden delen die werken: Laat succesvolle initiatieven van andere scholen zien om te inspireren en motiveren. Dit maakt de verandering tastbaar en haalbaar.
• Zoek beweegaanjagers binnen jouw team/school: Zoek personen binnen jouw school die op een stimulerende wijze leerlingen en personeel inspireren om bewegen toe te voegen aan de lesdag, bijvoorbeeld de lo-docenten. 
  
3. Stel een plan van aanpak op: In een (meerjaren) plan van aanpak leg je vast wie, wat, wanneer doet en wie waarvoor verantwoordelijk is. In dit plan worden de belangen van alle stakeholders meegenomen. Dit plan wordt vervolgens uitgevoerd, gemonitord en geëvalueerd om verbeteringen en aanpassingen te doen. 
   
• Monitor en evalueer regelmatig: Verzamel bij leerlingen, ouders en medewerkers. Gebruik deze input om de aanpak verder te verbeteren.
4. Stel middelen beschikbaar: De middelen (formatie en budget) die je nodig hebt om tot een beweegrijke schooldag te komen én te borgen worden vastgelegd. Onderzoek welke mogelijkheden er zijn om het plan financieel te borgen. In elke gemeente of provincie zijn er subsidiemogelijkheden op maat. De eigen financiering vanuit de school/ het bestuur/RvC kan aangevuld worden door verschillende subsidiebronnen, zoals Sport- en Beweegakkoord, GALA, Rabobank Impactfonds, School en Omgeving gelden, lokale fondsen, of publiek-private samenwerkingen.
   
5. Zorg voor ondersteuning en scholing: Het is belangrijk om te werken aan het versterken van de competenties van de betrokkenen, zodat alle betrokkenen zich ondersteund en capabel voelen om aan de slag te gaan met het implementeren van meer bewegen gedurende de schooldag. Scholen en docenten kunnen gebruikmaken van verschillende trainingen, scholingen en externe begeleidingstrajecten om stap voor stap meer bewegen gedurende de schooldag te implementeren en te borgen. Meer informatie over scholing en begeleiding is te vinden op de pagina ‘scholing’.

Met wie werk je hieraan?
Het bevorderen van meer beweging op school vraagt om samenwerking binnen én buiten de school. Door domeinoverstijgend samen te werken (volgens de principes van de Whole School Approach, of schoolbrede aanpak) wordt bewegen structureel ingebed in de schoolcultuur.

• Betrek stakeholders binnen de school: Betrek alle belangrijke stakeholders binnen de school gedurende het gehele proces van visie / beleid tot implementatie: bestuur / directie, lo-docenten, andere docenten, ondersteunend- en zorgpersoneel, leerlingen en ouders.
  
• Directie/schoolleiding: Zij creëren beleidsmatige en praktische ruimte voor het initiatief, bijvoorbeeld in het rooster of via middelen.
  
• Docenten (met name lo-docenten) en mentoren: Zij vertalen het plan naar de praktijk en brengen beweging letterlijk en figuurlijk de school in.
  
• Onderwijsondersteunend personeel, zoals conciërge en partners in het zorg-advies-team: Zij kunnen ondersteunen in het borgen en signaleren.
  
• Leerlingen: Via panels, gesprekken of enquêtes leveren zij waardevolle input, zodat de aanpak aansluit bij hun leefwereld.
  
• Ouders en verzorgers: Worden betrokken via communicatiekanalen zoals ouderavonden of nieuwsbrieven, om ook thuis bewegen te stimuleren.
  
• Stel een coördinator en (beweeg)team aan: Benoem een coördinator en stel een beweeg- of leerteam samen. Zij dragen zorg voor de implementatie van de plannen, bewaken de voortgang en houden het thema levend binnen de school. Enthousiaste collega’s worden actief betrokken als beweegambassadeurs binnen het team. Zij helpen om energie en betrokkenheid vast te houden, en fungeren als aanspreekpunt en motivator voor anderen. De docent LO heeft hier vaak een belangrijke rol in als aanjager of coördinator van het beweegteam.
  
• Betrek partners buiten de school: Werk samen met externe partners, zoals sportverenigingen, jongerenwerk, GGD of de gemeente. Partners buiten de school kunnen worden ingezet ter ondersteuning of versterking van het traject dat je als school bent ingegaan.
  
• Gemeente, GGD en partners in de wijk: Bieden ondersteuning via beleid, advies en subsidies, en zorgen voor aansluiting bij bredere gezondheidsdoelen.
  
• Buurtsportcoaches en jongerenwerkers: Zorgen voor verbinding met sportieve en sociale activiteiten in de pauze of buiten schooltijd.
  
• Sportverenigingen en bedrijven: Dragen bij met clinics, pauzesport, naschoolse programma’s of materialen.
  
• Onderwijs- en gezondheidsorganisaties: Leveren expertise, materialen en eventueel training voor het schoolteam.
  
• Een (externe) procesbegeleider, bijvoorbeeld vanuit hogeschool, sportservicebureau, GGD of gemeente (Gezonde School Adviseur of JOGG-regisseur) kan een beweegteam ondersteunen in alle stappen om te komen tot een beweegrijke schooldag.

Voorbeelden

• Zo krijg je collega's mee in meer bewegen in het vo: Als docent LO snap je hoe belangrijk bewegen is voor middelbare scholieren. Je zou het liefst willen dat jouw leerlingen, ook buiten de gymles om, meer bewegen op school. Maar hoe krijg je jouw directie en collega’s hierin mee? Aan de hand van het model van Knoster (1991) delen we tips over hoe je ervoor zorgt dat jouw collega’s willen én kunnen bijdragen aan meer bewegen in het voortgezet onderwijs.
  
• Hoe kan een school (VO) beweegrijker worden, wat moet er in beleid worden vastgelegd en welke partners zijn onmisbaar voor een duurzame systeemverandering? Daarover spraken professionals uit onderwijs, sport, wetenschap en beleid met elkaar tijdens de co-creatie bij het kennisevent ‘Meer bewegen op het voortgezet onderwijs’. De inzichten​ bieden een inspirerend beeld van kansen en uitdagingen.
  
• Tip: Bekijk het webinar ‘Minder zitten, meer bewegen op het voortgezet onderwijs’ tijdens de Week van de Motoriek terug en leer meer over het opzetten en uitvoeren van een visie zoals ze dat hebben gedaan op het Maris College. Bekijk hier ook los het filmpje hoe ze bewegen hebben geïntegreerd op het Maris College.
  
• Meer sport en bewegen in het vmbo? 9 tips
• Bewegen en sport in het voortgezet onderwijs | Gezonde School 
  
• Op weg naar een dynamische schooldag in het vo: een pilotverslag vanuit Westland (Muriel Weltens en Miriam Zwinkels-Broch [2024]) artikel KVLO-blad te lezen op: kennisba​nksportenbewegen.nl. Vervolg pilot: Dynamische Schooldag op het vo in Westland (Miriam Zwinkels-Broch en Muriel Weltens [2024]) te lezen op: kennisbanksportenbewegen.nl.
• Bewegen in en om school, ambities in het vo: In het primair onderwijs (po) wordt al een aantal jaar gewerkt aan de Dynamische Schooldag, waarbij het zitten om de 30-45 minuten wordt onderbroken met een beweegmoment en deze momenten gezamenlijk optellen tot minimaal 60 minuten per dag. Een soortgelijke aanpak zou ook van meerwaarde zijn in het voortgezet onderwijs (vo). Het is echter geen concept dat je kan kopiëren en plakken naar de context van het vo. In dit artikel bespreken we waarom bewegen tijdens de schooldag ook voor leerlingen in het vo zo belangrijk is en hoe scholen dit kunnen implementeren.
  
• Het beleidsstuk Handelingsperspectieven voor bewegen in het vo beschrijft de visie, doelen en het implementatieplan voor een dynamische schooldag in het vmbo. Daarnaast biedt het concrete handvatten om in het primaire proces voor de leerlingen het verschil te maken.
  
• Maris College Bohemen heeft een Leerteam Gezonde en Dynamische School.
  
• Handreiking voor het stimuleren van meer en beter bewegen voor school en omgeving 2024: Kennis en inspiratie voor professionals die leerlingen in en om school in beweging wil krijgen, gericht op bewegen op school, begeleiding motorische achterstand en samenwerking sport en school (gebaseerd op de Whole School Approach).
  
• Rapport ‘Werkzame elementen binnen de fysieke en sociale vo omgeving vanuit leerling perspectief’ (gebaseerd op de Whole School Approach).