​Waarom?

School is een belangrijke plek waar jongeren samenkomen. Hier brengen ze een groot deel van hun dag door. Daarom is het onderwijs een ideale omgeving om voldoende en veelzijdige beweging te bieden. 

Daarnaast zorgt bewegen in het voortgezet onderwijs voor gelijke kansen. Door een structureel en inclusief aanbod kunnen scholen bijdragen aan zowel de fysieke als de sociale en cognitieve ontwikkeling van álle leerlingen, ongeacht achtergrond.

Door beweging bewust op passende momenten in te zetten, kunnen we beter aansluiten bij wat jongeren nodig hebben én waar zij gemotiveerd voor zijn.

Wat?

Een Dynamische Schooldag omvat verschillende mogelijkheden om een schooldag dynamisch(er) te maken benoemd. De inrichting en het gebruik van ruimtes (blauw) komt terug binnen het kopje ‘schoolomgeving’. ‘Roostering’ (oranje) komt op deze themapagina terug bij  ‘beleid’. De daadwerkelijke beweegactiviteiten komen binnen de Dynamische Schooldag terug bij  ‘didactiek’ (geel). Het gaat hierbij om:

• leren bewegen
  
• bewegen tussen zittend leren
• bewegen tijdens leren
• bewegen om te leren

Ook voor of na schooltijd zijn beweegactiviteiten mogelijk, denk aan voor- of naschoolse activiteiten of competitie, trainingen, instuif, pleinactiviteiten enzovoorts.

Figuur: Bouwstenen van een Dynamische Schooldag, Van Gelder, Mauw en Janssen, 2022

Er zijn veel manieren om beweging op een natuurlijke en leuke manier in te passen tijdens de schooldag:

• Beter leren bewegen
• Lichamelijke opvoeding (LO): Biedt minimaal voldoende​ of zelfs extra lessen LO aan. 
• Denk hierbij ook aan zorgverbreding/MRT, soms in samenwerking met zorgprofessionals (fysio- en ergotherapeut).
  
• Bewegen tussen leren
• Energizers: Korte beweegmomenten tijdens de lessen, zoals stretch- of danspauzes of leuke beweegspelletjes. Ook kan je schoolbreed afspreken dat iedere docent een korte (matig intensieve) energizer aan het eind van de les of aan het begin van de nieuwe les doet, zodat de leerlingen weer gefocust met de volgende les starten.
  
• Inclusieve en gedifferentieerde beweegmomenten rond de lunch: Rond de middagpauze is een beweegmoment van matige intensiteit essentieel om leerlingen te helpen hun focus in de middag vast te houden. Dit kan variëren van een gezamenlijke wandeling (zoals een ‘Daily Mile’) tot georganiseerde sportactiviteiten op het plein, in de gymzaal of in de omgeving van de school die aansluiten bij de verschillende motorische niveaus en interesses van leerlingen. Inclusiviteit is hierbij een speerpunt: activiteiten moeten aantrekkelijk en toegankelijk zijn voor iedereen, ongeacht motorische vaardigheden, genderidentiteit, of culturele achtergrond. Betrek hierbij vooral de jongeren zelf: zij hebben vaak goede ideeën, maar worden niet altijd bevraagd of gehoord. Doe extra veel moeite om ook die leerlingen te bevragen die het huidige aanbod van bewegen niet per se leuk vinden.
  
• Sport- en spelmomenten: Organiseer laagdrempelige activiteiten tijdens overige pauzes.
  
• Bewegen tijdens het leren
• Bewegen op het schoolplein: stimuleer jongeren om te bewegen op het schoolplein. 
• Buiten leren: Verplaats lessen naar buiten, waar mogelijk.
• Actieve lessen of ‘bewegend leren’: Combineer beweging met vakken als wiskunde en biologie.
• Actieve werkvormen tijdens de les: De actieve werkvormen dragen niet per se bij aan de positieve effecten van bewegen, daarvoor is de intensiteit van bewegen te laag. Maar het zitten wordt daarbij wel onderbroken en de leerlingen zijn actief bezig met de leerstof.
• Bewegen om te leren
• Automatiseren: Er wordt een verbinding tussen de activiteit en de te leren taak gemaakt, bijvoorbeeld bij spelling (nederlands) of topografie (aardrijkskunde).
• Tot inzicht/begrip komen door middel van beweging.
  

Voor en na schooltijd:

Door ook vóór en ná schooltijd bewegingsmogelijkheden aan te bieden, benut de school extra kansen om jongeren in beweging te brengen zonder dat dit ten koste gaat van lestijd. Hierbij is het goed om het doel te bepalen van het aanbod: welke groep wil je bereiken? De leerlingen die nog niet veel bewegen, komen niet altijd vanzelfsprekend naar de extra activiteiten. 

Door het aanbod laagdrempelig en gevarieerd te houden, bereik je een brede groep leerlingen. Tip: betrek ook leerlingen bij het bepalen van het aanbod. 

Een beweegrijke of dynamische schooldag begint dus niet pas bij het eerste lesuur en eindigt niet bij het laatste. Ook de momenten daaromheen bieden waardevolle kansen. Door samen te werken met externe partners op expertise, menskracht, materiaal, financiering en draagvlak kan een mooi voor- of naschools aanbod worden gerealiseerd. 

Enkele voorbeelden:

• Voorschoolse activiteiten of beweegmomenten: 
• Begin de dag met een kort, matig intensief beweegmoment – denk aan een actieve warming-up op het schoolplein, het openstellen van de gymzaal of een buitensportactiviteit. Dit ochtendmoment is bij uitstek geschikt voor de jongste leerjaren, waarna de oudere klassen kunnen volgen. Zo stimuleer je niet alleen een energieker begin van de dag, maar ook een betere leerhouding.
• Actieve schoolroutes: Stimuleer lopen of fietsen naar school. 
   Denk daarbij aan challenges om de leerlingen extra te motiveren. ​
• Naschools aanbod:
• Samenwerking met sportclubs/organisaties: Biedt naschoolse sportactiviteiten aan via lokale verenigingen. Ook kan gedacht worden aan schoolsportverenigingen.
  
• Organiseer sport-/beweegactiviteiten na school. Door deze activiteiten in de schoolomgeving te organiseren hoeven leerlingen niet ver te reizen, zijn ze bekend met de locatie en kunnen ze samen sporten/bewegen met bekenden. Dit verlaagt de drempel waardoor de kans groter is dat ze meer bewegen.
• Denk ook aan een naschoolse schoolcompetitie. Misschien wil er ook een lerarenteam meedoen?
• Naschoolse trainingen ter voorbereiding op interscholaire sporttoernooien en TeamNL Moves.
• Sportieve challenges of events: 10.000 stappen per dag, sponsorloop of deelname aan een plaatselijk of landelijk evenement.
  

Hoe doe je dat?

Het is belangrijk de beweegmomenten niet als keuze, maar als integraal onderdeel van het curriculum te zien.

Met wie werk je hieraan?

Om bewegen tijdens de schooldag te implementeren is het aan te raden om de schoolleiding/directie, vakdocenten, LO-docenten, mentoren, conciërges, leerlingen en ouderraad te betrekken. 

Om bewegen voor en na schooltijd vorm te geven is het belangrijk om samen te werken met externe partners. De docent LO is hierbij vaak de spil in de afstemming. Denk aan: buurtsportcoaches of combinatiefunctionarissen, lokale sportverenigingen en sportaanbieders, gemeente, GGD/Gezonde School Adviseurs, jongerenwerk en ouderraad.

Zie voor een verdere uitwerking van de betrokkenen de tegels ‘Beleid’ en ‘Schoolomgeving’.

Voorbeelden

• Beter leren bewegen
• Zie voor inspiratie voor de les LO het LO Magazine.
  
• Van LO voor een cijfer naar formatief handelen.
  
• Bewegen tussen leren
• Pauzesport op het Vlietland College.
  
• Bewegen koppelen aan executieve functies in het vo.
  
• Movebreakers bij Stedelijk College Eindhoven - korte pauzemomenten in de les als energie omlaag gaat.
• Pauzesport met materialen en begeleiding op het Blariacumcollege in Venlo.
  
• Bewegen tijdens het leren
• ​Dynamisch klaslokaal Aeres VMBO Velp.
  
• Bewegen om te leren
• Rekenlessen in de gymzaal bij Stanislascollege Beweeg-vmbo/mavo.
  
• Voor en naschools aanbod
• De zaalvoetbalcompetitie op Het Kwadrant.
  
• Drie keer de Mont Ventoux voor MS.
  
• Moeite doen voor een ander…
• ShuffleSports​ .
  

• Algemeen
• Het Montessori College Nijmegen timmert actief aan de weg met sport en bewegen. Bekijk dit filmpje om te zien wat zij doen om een beweegrijke school vorm te geven.